Dindar Cumhuriyet ve Şark Üniversitesi

ÜSTAD bundan yaklaşık yüz yıl önce üç dilde eğitim verecek Medresetü’z Zehra projesini ortaya attı. Din ilimleri ile modern/pozitif ilimleri birleştiren üniversite projesinde Arapça vacip, Türkçe şart, Kürtçe caiz olacaktı.

Bediüzzaman, üzerinde titizlikle durulup düşünülmesi, araştırılıp insanlığa tanıtılması gerekli bir simadır. O, İslam aleminin, inanç, moral ve vicdani enginliğini hem de en katıksız ve müessir şekilde ortaya koyan çağın bir numaralı insanıdır. Ona, onun düşüncelerine, hissi mülahazalarla yaklaşmak, onu ve eserini anmak sayılmaz. Duygusallık, onun her zaman uğrunda yiğitçe tavır ortaya koyduğu ve gürül gürül anlattığı meselelerin ciddiyetiyle telif edilemez. O, bütün ömrünü, kitap ve sünnetin gölgesinde, tecrübe ve mantığın kanatları altında, derin bir aşk ve heyecanla beraber bir muhakeme insanı olarak sürdürmüştür.

Bediüzzaman’ın, yüksek mefküresi, yaşadığı çağı düşünüp söylemesi, sadeliği, insani enginliği, vefası, dostlarına bağlılığı, iffeti, tevazuu, mahviyeti ve istiğnası üzerine şimdiye kadar pek çok şey yazıldı ve söylendi. Aslında, her biri başlı başına birer kitaba mevzu teşkil edecek olan yukarıdaki vasıflar, onun kitaplarında da sıkça üzerinde durduğu konulardır. Ayrıca, hâlâ aramızda, hayatta iken onun yakınında bulunma bahtiyarlığına erişmiş ve onu, ruhi enginliği, fikri zenginliği ile tanımış dünya kadar insan var ki, bunlar da birer canlı kitap gibi bu konunun en sadık şahitleri.

SADE VE BASİT BİR HAYAT YAŞADI

Dış görünüş itibarıyla sade ve basit görünen Bediüzzaman, gerek düşünce hayatında, gerek aksiyonunda hemen her zaman başkalarında bulunmayan engin bir karakter sergilemiştir. Onun, insanlık için en hayati meselelerde bütün insanlığı kucaklayışı, küfür, zulüm ve delalete karşı tepki duyuşu, her yerde istibdatla savaşı, hatta bu uğurda hayatını istihkar edercesine vefası ve civanmertliği ve ölümü gülerek karşılaması, onun için normal davranışlardı. O engin bir his insanı olmanın yanında, misyonuyla alakalı meselelerde, hep kitap-sünnet yörüngeli; muhakeme ve mantık televvünlü yaşamıştı. O hemen her zaman, davranışları itibarıyla, masum bir ikili görünüm sergilerdi: Biri, engin bir vicdan eri, derin bir aşk ve heyecan timsali ve olabildiğince mert bir insan görünümü; diğeri de fevkalade dengeli, çağdaşlarının çok önünde ileri görüşlü, büyük plan ve projeler üretebilen sağlam bir kafa yapısına sahip mütefekkir görünümü…. Bediüzzaman ve onun davasına bu zaviyeden yaklaşmak, onun, İslam büyüklerinin bir devamı olarak, içinde bulunduğumuz çağda bizim için ifade ettiği manayı anlamamız bakımından çok önemlidir.

Bazı kimseler görmezlikten gelseler de gerçek şu ki; Bediüzzaman çağdaşlarınca, kendi kuşağının en ciddi düşünürü ve yazarı kabul edilmiş; kitlelere hem bir sözcü hem de önder olabilmiş; ama katiyen kendini beğenmemiş, gösterişe girmemiş ve hep alayişten uzak kalmaya çalışmıştır. “Şöhret ayn-ı riyadır ve kalbi öldüren bir zehirli bir baldır” sözü, onun bu konudaki altın beyanlarından sadece bir tanesi. O, yirminci asırda İslam dünyasında, şimdilerde dünyanın dört bir yanında, her zaman listenin başında birkaç yazardan biri olarak tanınmış, her kesimce sevilerek okunmuş ve zamanın eskitemediği simalardan biri olarak tarihe malolmuştur.

Bediüzzaman’ın bütün eserleri, içinde doğmuş olduğu çağ zaviyesinden, yorumlanmaya açık bazı meseleleri yorumlama açısından o uğurda harcanmış ciddi bir gayretin sonucudur. Onun eserlerinde önce Anadolu, sonra da bütün İslam dünyasının hem ah-u efganı, hem de ümit ve şavk-u tarabını duyup dinlemek mümkündür. Gerçi o, Doğu’nun ücra bir kasabasında doğmuştur ama, kendini hep bir Anadolulu olarak hissetmiş, bizim duygularımızı bir İstanbul efendisi gibi soluklamış ve her zaman topyekun bir ülkeyi engin bir şefkat ve dupduru bir samimiyetle kucaklamıştır. .

“Ben dindar bir Cumhuriyetçiyim”

Bediüzzaman hayatı boyunca İslamiyet adına hürriyet ve meşrutiyete sahip çıktı. Hürriyet, meşrutiyet, cumhuriyet gibi insanın şahsi teşebbüsünü harekete geçiren yönetim şekillerinin, gerçek manada kaynağını İslamiyette bulduğunu ortaya koydu.

Bu kavramlar her ne kadar temel meselelerde İslam’a ters düşmeseler de Avrupa’dan alındıkları haliyle Batı’nın dünya görüşüne uygun bir vaziyetteydiler. Bediüzzaman bundan dolayıdır ki, daima “hürriyet-i şer’iye”, “meşrutiyet-i meşrua”, “dindar bir cumhuriyet” tabirlerini kullandı. Esas olarak İslamiyetin dünya görüşü çerçevesinde hürriyeti, meşrutiyeti, cumhuriyeti, demokrasiyi “terbiye” edilmesi şartıyla destekledi. Bu şekilde bir yönetim tarzının ancak İslami bir yönetim olacağına, bunun ilk örneğinin de Asr-ı Saadet olduğuna işaret etti. Ona göre Asr-ı Saadet’in yönetim anlayışı “mana-yı dindar bir cumhuriyet” şeklindeydi.

“Dindar Cumhuriyet” kavramı Bediüzzaman Said Nursî’ye ait. Bu kavramın iki unsuru var: Birincisi din, yani İslâmiyet, ikincisi ise cumhuriyettir. Kısaca bu kavram, yönetimin dine uygun, adalet ve hürriyetçi olmasını ifade ediyor. Said Nursî’ye göre bir devletin yönetim yapısıyla toplum ve insan yapısı arasında büyük ölçüde bir etkileşim söz konusu. Hürriyetçi rejimin yerleşmesi ve devamı ancak insan fıtratının aslına uygun bir şekilde canlandırılmasıyla mümkün olabilir. Ona göre Allah’tan başkasına boyun eğmeyecek ve diğer insanlara zulüm etmeyecek fertlerin meydana getirilmesi lazımdır.

Türkçe Şart, Kürtçe caiz …

Din ilimleri ile modern/pozitif ilimleri birleştiren bir model ortaya koyma hedefi taşıyan Medresetü’z Zehra’da üç dilde eğitim verilecekti; Arapça vacip, Türkçe şart, Kürtçe caiz…

Bediüzzaman Said Nursî dava ve proje adamıydı. Bu gayretlerinden birisi de kendisinin “Madresetü’z Zehra” ismini verdiği bu büyük proje idi. 1914 yılında ve Birinci Cihan Harbi’nden evvel Van’da; Üstad Bediüzzaman Said Nursi’nin açılması için teşebbüse geçtiği ve Van Artemid’de (Edremit) temelini attığı “Şark Üniversitesi” çok önemsediği bir proje idi.

Bu proje esasında bir ‘bina inşası’ değil; bir ‘zihniyet inşası’ idi. Din ilimleri ile modern/pozitif ilimleri birleştiren bir model ortaya koymak istiyordu.
Bediüzzaman, Medresetü’z Zehra’yı, İslam ümmetinin o dönemde yüz yüze geldiği üç büyük meselenin halli için bir model olarak düşünür. Bu meselelerin ilki, cehaletle birlikte gelen fakr u zaruret (yoksulluk), ikincisi, madde ile mana, kâinat ile Kur’ân, akıl ile vahiy, modern bilimler ile dini ilimler arasında yaşanan büyük bölünme; üçüncüsü ise, özelde Türkler ve Kürtler arasında zuhura başlayan ve esasen bütün Müslüman unsurlar arasındaki iman kardeşliğine gölge düşüren, “asabiyet-i cahiliyeyi” (menfi milliyetçilik/ırkçılık) çağrıştıran milliyetçi gerilimlerdir.

ÜNİVERSİTENİN HEDEFİ

Said Nursi, merkezi Bitlis, şubeleri ise Van ve Diyarbakır’da olacak şekilde tasarladığı Medresetü’z Zehra projesi temelinde ısrarla vurguladığı üç temel husus şudur: a) Modern bilimler ile dini ilimlerin, vahyin yol göstericiliğinde birleştirilmesi (meczi), b) Birbirine rakip üç ayrı kolda ilerleyen mektep-medrese-tekkeyi böylece barıştırıp buluşturmak, c) Arapça-Türkçe-Kürtçe’yi beraberce öğreterek, İslam ümmetinin bu topraklarda yaşayan fertlerinin hem İslami mirasla, hem kendi aralarında sağlıklı ve kalıcı bir “iletişim” kurmasına imkân sağlayarak “milliyetçi gerilimi” aşmak ve farklı milliyetlere mensup mü’minlerin İslam kardeşliğinde buluşmasını sağlamak…

Üstad 1910’lu yıllarda bu konuyu gündemine almıştı. Yüz yıl sonra bugün 2010’lu yıllarda geriye dönüp bir kez daha bakıldığında, bu büyük projenin ne derece hayati bir önemi haiz olduğu bir kez daha anlaşılıyor. Hem O’nun o gün tesbit ettiği problemlerin bugün de büyük ölçüde sürüyor olması açısından, hem de yüz yıl içinde yaşanan büyük sınavlar ve kayıplar açısından…

İçinde bulunduğumuz Türkiye şartlarındaki eğitime yönelik yoğun tartışmalara bu görüş ve fikirler belki bir farklı bakış açısını gündeme getirebilir…
Bu vesile ile vefanın 52. yılında Bediüzzaman Said Nursi’yi rahmetle yad ediyoruz.

Mustafa Çalışan
Yeni Şafak, 23.3.2012

Benzer konuda makaleler:

İlk yorumu siz yazın

Makale hakkında düşüncelerinizi paylaşın:

E-Posta adresiniz kesinlikle gizli kalacaktır.


*