Üniversite kampüsünün bitişiğindeki o dar sokakta, kar taneleri sokak lambasının sarı ışığında sessizce savruluyordu. Eski apartmanın üçüncü katındaki dairenin penceresinden dışarıya huzurlu bir ışık sızıyordu. Dışarıdaki dondurucu aralık ayazına inat içeride sımsıcak bir atmosfer vardı. Masa başında yenen leziz yemeğin ardından, taze çekilmiş kahve kokusu odayı sarmıştı.
Ev sahipleri Kerem (İlahiyat) ve Selim (Psikoloji), beş arkadaşını ağırlıyordu. Nüktedanlığıyla bilinen Mert (Tıp), her şeyi ölçüp biçen Emre (Fizik), hazırcevaplığıyla ünlü Can (Mühendis), sessiz ve derin Barış (Edebiyat) ve estetik bakışıyla Burak (Mimarlık) oradaydı.
Masanın üzerinde, her gencin hayatında en az bir kez karşılaştığı; yıpranmış ama vakur duruşlu o küçük kitap duruyordu: Bediüzzaman Said Nursi’nin “Gençlik Rehberi”. Bediüzzaman Hazretlerinin hapishane hayatından talebelerine, bir neslin elinden tutmak için kaleme aldığı bu eser; şimdi bu yedi gencin önünde bir pusula gibi duruyordu.
Yemekten sonra Kerem, kitabın ortalarından o meşhur “Muhabbet” bahsini (32. Söz) okumuştu. Selim’in pişirdiği kahveler gelince, zihinleri ferahlatan o derin sohbet başladı.
Mert (Tıp): (Kahvesinden büyük bir yudum alıp Burak’a takılarak) “Valla Burak, yemeği öyle bir iştahla yedin ki; midendeki reseptörler bayram ediyordur. Ama dikkat et dostum, o çok sevdiğin mantıların sonu glikoza; sonra da göbeğe dönüşecek. Materyalist bir gözle bakarsak, sevginin sonu hüsran ve yağ kütlesi!”
Burak (Mimarlık): (Gülerek) “Mert, senin sevgi anlayışın sadece moleküler düzeyde mi? Ben o mantıyı ‘tasarımıyla’ sevdim. Estetik bir harikaydı. Hem bak, Risale ne diyor; lezzetli yemekleri ‘Mün’im’in (Nimet Veren) ismi için sevmek lazım. Ben o mantıda ilahi bir ‘ikram’ gördüm, sen ise sadece karbonhidrat gördün. Ben sanata âşık oldum, sen ise boyaya!”
Can (Mühendis): (Anında araya girerek) “Yani şunu mu demek istiyorsun Burak; bu mantı sadece ekranda gördüğümüz bir ‘görüntü’ gibi, asıl önemli olan o görüntüyü bize ulaştıran ‘ana sunucu’. Mantıyı sadece mantı olduğu için değil de, arkasındaki asıl ikram edeni gösteren bir ‘işaret’ gibi mi okudun? Yani mantıyı ‘mânâ-yı ismî’ ile mantı olduğu için değil de, ‘mânâ-yı harfî’ ile bir mektup gibi mi okudun?”
Selim (Psikoloji): (Kahvesini masaya bırakıp söze girdi) “Tam üzerine bastın Can. Aslında modern psikolojide ‘bağımlılık’ ile ‘bağlanma’ arasında ince bir çizgi var. Risale-i Nur’un bu ‘muhabbet’ bahsinde anlattığı tam olarak bu. Eğer dünyayı ve sevdiklerimizi ‘kendi başlarına’ seversek, yani mânâ-yı ismî ile bu bir nevi patolojik bağımlılık yapıyor. Nesne yok olunca veya eskiyince (aynen Mert’in dediği o hücrelerin yaşlanması gibi), kişi derin bir boşluğa ve depresyona düşüyor. Çünkü kalbini fani olana çiviliyor.”
Emre (Fizik): “Fizikte de ‘entropi’ diye bir gerçek var beyler. Her şey düzensizliğe ve yok oluşa gidiyor. Gençlik bitiyor, bahar geçiyor; yıldızlar bile sönüyor. . Eğer sevdiğim her şeyi o nesnenin fani maddesine bağlarsam, sistem sonunda mutlaka çökecek ve ben o enkazın altında kalacağım.”
Gençlik mi, Gözyaşı mı?
Barış (Edebiyat): (Yavaşça söze karıştı) “İşte o meşhur Arapça şiirde dediği gibi: ‘Keşke gençliğim bir gün dönseydi, ihtiyarlık başıma neler getirdi haber verecektim.’ Edebiyat tarihi, giden gençliğine çocuk gibi ağlayan şairlerin ruh enkazlarıyla dolu. Çünkü güzelliği kendinden bildiler.”
Mert (Tıp): (Şakayla karışık) “Barış, biz Tıp’ta o yaşlanmayı durduramıyoruz ama belki biraz yavaşlatıyoruz. Yine de Bediüzzaman Hazretlerinin çözümüne hayranım. ‘Gençliği sefâhette boğdurma, ibadette sarf et’ diyor. Yani hücreler yaşlansa da ruhun meyveleri bâkî kalsın. Böylece 70 yaşına gelince ‘Ah gençliğim!’ diye sızlanmak yerine, ‘Hamdolsun, güzel bir hasat topladım’ diyebilirsin.”
Burak (Mimarlık): “Yani bir binanın dış cephesi dökülse bile, içindeki hayatın huzuru ve statiği yerinde olsun demek gibi… Dış güzellik gidiyor ama mimari ruh kalıyor.”
“Nasıl Bütün Bu Sevgileri Allah’a Verebilirim?”
Can (Mühendis): “İyi de beyler, bir bilgisayara her şeyi aynı anda yüklerseniz sistem şişer ve kasar. Bütün bu sevgileri; eşimi, annemi, baharı, mantıyı… Hepsini birden nasıl tek bir merkeze, Allah’ın zatına vereceğim? Bu, diğer sevgileri hayatımdan ‘silmek’ veya robotlaşmak demek değil mi? Bu bana biraz soğuk geliyor.”
Kerem (İlahiyat): “Hiç değil Can. Tam tersine, sevgiyi mekaniklikten kurtarıp yükseltmek demek. Bak, padişahın elması örneği vardı metinde. Elmayı sadece mideyi doyurmak için seversen, lezzet boğazdan geçene kadardır. Ama o elmayı padişahın bir iltifatı, sana özel bir hediyesi olarak görürsen; o sevgi padişaha olan bir hürmete ve kalıcı bir bağa dönüşür. O zaman elmanın tadı bitse de, padişahın seni sevdiği gerçeğinin lezzeti asla bitmez.”
Selim (Psikoloji): “Evet Can, sevdiklerimizi Allah adına sevdiğimizde, aslında onlara olan sevgimiz azalmıyor. Aksine daha ‘güvenli’ bir zemine oturuyor. Annemi ‘Allah’ın bana bir şefkat memuru’ olarak sevdiğimde, o yaşlanınca veya benden önce bu dünyadan göçünce sevgim bitmiyor. Çünkü şefkatin asıl sahibi olan Rahmân her zaman bâkîdir. Bu bakış, ayrılık acısını ‘geçici bir terhis’ hükmüne getiriyor.”
Mert (Tıp): “Vay be! O zaman bizim stajdaki o huysuz ve bakıma muhtaç yaşlı teyzelere de ‘Rabbimin emaneti ve antika bir sanatı’ diye baksak, nöbetler bir angarya değil, manevi bir seyahat haline gelir.”
Mezarlık Korkusundan “İstikbal Salonu”na
Emre (Fizik): “Beni en çok etkileyen kısım, sevdiklerimizin ölümüne bakış açısı. Eğer maddeci bakarsan ölüm bir ‘hiçlik’ ve karanlık. Ama ‘mânâ-yı harfî’ ile bakarsan, Berzah âlemi bir ‘mezaristandan’ ziyade bir ‘istikbal salonu’. Bu, insanın ruhundaki o ‘sonsuzluk’ ihtiyacını ancak karşılar. Yoksa kalbimiz bu dünyadan her gün sökülen sevgilerin acısına dayanamazdı.”
Barış (Edebiyat): “Gerçekten de öyle. Kalbimiz ‘Âyine-i Samed’dir diyor Bediüzzaman Hazretleri. Yani sonsuzdan aşağısı bizi kesmiyor. Kahvenin fincanı küçük ama içindeki koku odayı kaplıyor. Kalbimiz de küçük bir et parçası ama içine kâinat sığıyor. Çünkü o, sonsuz bir Cemâl’i yansıtmak için tasarlanmış.”
Can (Mühendis): (Gülümseyerek ve biraz mahcup) “Anlaşıldı beyler. Sistemi ‘nefis’ işletim sisteminden, ‘rızâ-i ilâhî’ işletim sistemine geçirmek lazım. Yoksa bu donanım (vücut) bu kadar ağır ve boş sevgiyi kaldırmaz, sonunda ya devreleri yakar ya da çöker!”
Kerem (İlahiyat): “O zaman dünyayı ve içindekileri ‘Ne kadar güzeldir’ diye değil, ‘Ne kadar güzel yapılmışlar’ diye sevelim ki; hem lezzet alalım, hem de o lezzeti ibadete dönüştürelim.”
Mert (Tıp): “Mantılar ibadete dâhilse ben varım! Hadi, bir kahve daha yapın da bu tefekkürün kafeinini artıralım.”
Kahve fincanları ikinci kez dolarken odadaki hava biraz daha ciddileşmişti. Mert’in şakaları yerini derin bir merak fırtınasına bırakmış, zihinler “kalp” ve “bekâ” (sonsuzluk) arasındaki o ince köprüye odaklanmıştı.
Can (Mühendis): (Aniden kaşlarını çatarak itiraz etti) “Beyler, her şeyi çok güzel anlatıyorsunuz ama ben tam ikna olmadım. Şimdi ben hayat arkadaşımı, yani eşimi sadece ‘bir ilahi sanat eseri’ olduğu için mi seveceğim? Bu biraz soğuk değil mi? Ben onun gülüşünü, gözlerini, bana olan bakışını seviyorum kardeşim. Onu bir ‘mektup’ gibi okuyup kenara koymak, duygusuzca bir yaklaşım değil mi? İnsan robot değil ki her şeye bir ‘mühendis’ gibi baksın!”
Mert (Tıp): (Gülerek) “Can haklı! Yani şimdi birine gidip ‘Seni Allah’ın antika bir sanatı olduğun için seviyorum’ dersen, o antika senin kafanda paralanır.”
Selim (Psikoloji): (Yumuşak bir sesle araya girdi) “Aslında tam tersi Can. Risale burada duyguyu öldürmüyor, duyguyu ‘sigortalıyor’. Bak, metinde ne diyor? Eğer sadece ‘hüsn-ü suretine’ yani dış güzelliğine âşık olursan, bu sevgi nefsanîdir ve çabuk bozulur. Eşin yaşlandığında, o sevdiğin ‘görsel arayüz’ değiştiğinde ne yapacaksın? Psikolojide buna ‘erken dönem tutku sönmesi’ diyoruz. Ama onu bir ‘hediye-i rahmet’ (rahmet hediyesi) olarak seversen, onun ruhundaki ‘hüsn-ü sîret’i yani ahlak güzelliğini seversin. O zaman yaşlandıkça ona olan hürmetin azalmaz, aksine artar. Çünkü o sadece bir beden değil, ebedi bir hayat arkadaşıdır.”
Kerem (İlahiyat): “Selim çok doğru bir noktaya parmak bastı. Can, senin korktuğun o ‘soğukluk’ aslında gerçek sevgide yok. Risale diyor ki; onu ‘mânâ-yı harfî’ ile sevmek; onu veren Zât’ın hatırına sevmektir. Bir düşün, sana paha biçilemez bir pırlanta hediye edilse; pırlantayı mı daha çok seversin; yoksa o pırlantayı sana gönderen ve seni çok seven o gizli sultanı mı? Sultanı sevmek, pırlantayı çöpe atmak demek değildir. Tam tersine o pırlantaya ‘Sultanımın hediyesi’ diyerek gözün gibi bakmaktır.”
Emre (Fizik): (Biraz düşünceli bir tavırla) “Peki ya evlat sevgisi? Bir baba çocuğunu nasıl ‘hesaplı’ sevebilir? Çocuk bu ya! Canından can… Onu ‘bir mahlûktur, bir memlûktür’ diye kategorize etmek babalık duygusuna aykırı değil mi? Ben çocuğuma sarıldığımda, onun bir gün öleceğini ve aslında benim olmadığını düşünürsem kahrolurum.”
Barış (Edebiyat): “İşte tam orada dur Emre. Zaten Risale’nin çözümü tam da bu ‘kahrolma’ ihtimaline karşı. Eğer çocuğu sadece ‘benim’ diye seversen, onun tırnağı kanasa senin kalbin parçalanır. Ama onu ‘Hâlık’ımın benim nezaretime verdiği sevimli bir mahlûku’ olarak görürsen, ona karşı görevinin ‘iyi bir bakıcı ve eğitmen’ (mürebbî) olduğunu anlarsın. Vefat ettiğinde ‘Hâlık’ı benden daha iyi bir yere götürdü’ diyebilirsin. Bu, sevgiyi azaltmak değil; o sevginin altına ‘sabır’ ve ‘tevekkül’den sarsılmaz bir temel atmaktır.”
Can (Mühendis): “Yani diyorsunuz ki; sevgiyi sadece eşyanın veya insanın kendisine değil de, onu yapan ‘ustaya’ bağlarsak; eşya bozulsa bile o bağ kopmaz ve çalışmaya devam eder?”
Kerem (İlahiyat): “Aynen öyle! Bak, metnin sonunda harika bir final var. ‘Bâtın-ı kalb, âyine-i Samed’dir’ diyor. Yani kalbin en iç odası sadece Allah içindir. Diğer bütün sevgiler (eş, evlat, dünya, bahar) o odanın dışındaki misafirhanelerdir. Misafirleri çok sevebilirsin, onlara ikram edebilirsin ama onları ‘ev sahibi’ yerine koyarsan; ev sahibi (Allah) o kalpten huzuru çeker. Çünkü o kalp O’nun için yaratıldı.”
Mert (Tıp): “Vay be… Aslında biz modern çağda ‘kalp yetmezliği’ çekiyoruz beyler. Ama bu biyolojik değil, duygusal bir yetmezlik. Her şeyi ‘kendisi’ için seve seve kalbi yoruyoruz, oysa kalbin kapasitesi sınırlı. Ama Allah adına seversek, o sevgi kanalize olur ve kalbe yük bindirmez.”
Burak (Mimarlık): “Ben ikna oldum. Bir mimar olarak diyebilirim ki; bir yapıyı ayakta tutan şey görünen tuğlalar değil; görünmeyen o statik hesaplardır. Bizim sevgilerimiz tuğla ise, ‘mânâ-yı harfî’ o yapının sarsılmaz statiğidir.”
Emre (Fizik): “Entropiye karşı tek çözüm bu galiba: Fânî olanı, Bâkî olanın hesabına dâhil etmek…”
Selim (Psikoloji): “Evet arkadaşlar, bu sohbet gösterdi ki; sevgiyi doğru yönetmek; aslında ruh sağlığının da anahtarı. Kalbi boşaltmak değil, doğru doldurmak mesele.”
Gecenin ilerleyen saatlerinde, muhabbetin demini aldığı o sessizlik anında Burak, elindeki boş fincanla oynayarak derin bir iç çekti. Az önceki entelektüel tartışmaların dışına çıkan, daha şahsi ve daha insani bir kaygı yüzüne oturmuştu.
Burak(Mimarlık): “Beyler, konuştuklarımız çok doğru ama benim bir çıkmazım var. Annemi biliyorsunuz, benim için dünyadaki en kıymetli varlık. Ona olan sevgim bazen öyle bir boyuta ulaşıyor ki, yarın bir gün evlendiğimde bu dengeyi nasıl kuracağımı bilemiyorum. Anneme olan bu ‘mânâ-yı ismî’ tutkum, eşime karşı bir haksızlığa döner mi? Ya da eşimi çok sevsem, annemin hakkı zayi olur mu? Bu sevgi pastasından herkes nasıl memnun ayrılacak?”
Selim (Psikoloji): (Yavaşça Burak’ın omzuna dokunarak) “Burak, sevgiyi bir ‘pasta’ gibi görmen en büyük yanılgın. Pasta biter ama sevgi bir güneş gibidir; ışığı her yere aynı anda ulaşabilir. Risale’deki o ‘Padişahın elması’ örneğini hatırla. Eğer sen anneni ve eşini sadece ‘şahısları’ için seversen (mânâ-yı ismî), bu iki sevgi birbirine rakip olur; çarpışır. Ama ikisini de ‘mânâ-yı harfî’ ile yani Allah’ın sana farklı iki ihsanı olarak seversen, denge kendiliğinden kurulur. Anne ‘hürmet’ makamında parlar, eş ‘muhabbet ve nezaket’ makamında. İkisi de aynı Güneş’in farklı aynaları olur.”
Kerem (İlahiyat): “Bak Burak, Bediüzzaman Hazretleri ne diyor? Valideyne (anne-babaya) hürmet ve muhabbet, ‘Cenâb-ı Hakk’ın muhabbetine aittir.’ Sen anneni, seni şefkatle büyüten Allah’ın bir ‘merhamet memuru’ olarak sevdiğinde; bu sevgi aslında Allah’a gider. Yarın eşini de ‘rahmet-i ilâhiyenin mûnis, latîf bir hediyesi’ olarak seveceksin. Biri şefkat pınarı, diğeri hayat arkadaşı…”
Can (Mühendis): (Yine o kendine has üslubuyla) “Yani diyorsun ki; annemi hayatımın en köklü ve sarsılmaz bir parçası olarak seveyim, eşimi de hayatıma dâhil olan taptaze bir güzellik olarak… İkisini de aynı sevgi merkezine, yani Allah adına bağlarsam; biri için diğerinden vazgeçmem gerekmez ve aralarında hiçbir sürtünme yaşanmaz. Her iki sevgi de aynı sistemde huzurla çalışır.”
Selim (Psikoloji): “Aynen öyle Can! Burak, anneni Allah için sevmenin en büyük alameti nedir biliyor musun? Metinde geçtiği gibi: O yaşlandığında ve sana hiçbir faydası kalmadığında; hatta sana zahmet verdiğinde ona daha fazla şefkat göstermektir. Eşini de sureti için değil, ruhundaki nurani şefkat için sevdiğinde; ikisi de kalbinde kendi makamını bulur. Anne ‘hürmet’ makamında kalır, eş ‘muhabbet ve nezaket’ makamında. İkisi de Allah’ın emaneti olduğu için, biri için diğerini feda etmen gerekmez.”
Sohbetin sonuna gelindiğinde Kerem, pencereyi araladı. İçeri giren taze gece havasıyla birlikte odadaki kitap kokusu ve kahve buharı birbirine karıştı. Herkes susmuştu. Sanki kalplerdeki o “muhabbet” düğümleri tek tek çözülüyordu.
Barış (Edebiyat): (Kısık ve tesirli bir sesle) “Beyler, biliyor musunuz? Biz aslında bu akşam sadece bir kitabı yorumlamadık. Biz, hepimizin içinde o sessizce ağlayan ‘ayrılık korkusunu’ tedavi ettik. Sevdiğimiz her şeyin elimizden kayıp gideceği endişesini, ‘Bâkî olanın hesabına’ devrederek dindirdik.”
Gençler birer birer ayaklandılar. Kapı önünde vedalaşırken Mert, son bir espri yapacak gibi oldu ama Barış’ın o vakur duruşunu görünce o da sessizleşti. Hepsi sanki omuzlarındaki ağır bir yükü bu odada bırakmış gibi hafifti.
Apartmandan çıkıp sokağa dağıldıklarında, gökyüzünde parlayan yıldızlar onlara “mânâ-yı ismî” ile sadece uzak ışıklar gibi görünmüyordu artık. Her biri, sonsuz bir Cemâl’in yeryüzündeki misafirhanesine asılmış kandiller gibiydi.
Burak, eve dönerken telefonunu çıkardı ve annesine kısa bir mesaj yazdı: “Anneciğim, seni bana gönderen ve senin kalbine o eşsiz şefkati yerleştiren Rabbime hamdolsun. Seni O’nun hatırına ve emaneti olduğun için her zamankinden daha çok seviyorum.”
Mesajı gönderdiğinde hissettiği o garip huzur, kalbinin artık bir “pasta” değil; sonsuz sevgileri içine sığdırabilecek kadar geniş bir “ayna” olduğunu anlamasındandı. Gece sessizdi ama onların içindeki “muhabbet-i ilâhiye” ateşi yeni başlıyordu.
