İnsan… Öyle karmaşık, öyle derin bir canlı ki… Yeryüzüne adeta bir emanetçi olarak gönderilmiş; ruhu ve bedeniyle sonsuzluğa yürüyen bir yolcu…
Bu yolda attığı her adım, yaptığı her seçim, onu ya cennet bahçelerine yaklaştırır ya da cehennemin kapılarına sürükler. Ve bu yolculukta karşımıza çıkan en sinsi tuzaklardan biri, hiç şüphesiz ki günahtır.
Günah, sadece kuru bir dinî tanım değil; o, kalbimizin aynasında birikmiş bir pas tabakası, ruhumuzda açılan derin bir yara, benliğimizde kopan fırtınaların adıdır.
Bediüzzaman Hazretleri’nin engin ufkuyla baktığımızda; günahın psikolojisi, modern bilimin dahi yeni yeni çözmeye çalıştığı sırlarla doludur.
İman ve ibadet, bir ağacın kökleri ile damarları gibidir. İman kökse, ibadet o kökü besleyen, güç veren hayat suyudur.
“Akaidî ve imanî hükümleri kavi ve sabit kılmakla meleke hâline getiren, ancak ibadettir.” (*İşârâtü’l-İ’câz, s. 165*).
İbadetle sulanmayan iman zayıf kalmaya mahkûmdur. Ve işte tam bu noktada, sinsice sokulur günahlar…
Günahın Kalbe Yolculuğu
Her bir günah, kalbimize saplanan küçük bir iğne gibi başlar. Fakat zamanla derin bir yara, bir pas tabakası olur. Yüce Rabbimiz, Kur’ân-ı Kerîm’de bu hâli ne güzel anlatır:
“Hayır! Onların kazandıkları günahlar, kalplerini paslandırmıştır.” (Mutaffifîn Sûresi, 14. Âyet).
Bu pas, sadece ruhumuzu değil, algılarımızı da karartır. Modern psikolojinin “bilişsel uyumsuzluk” (cognitive dissonance) dediği şey tam da burada kendini gösterir. İnancımızla çelişen bir günah işlediğimizde, içimizde bir rahatsızlık başlar. Ya günahı bırakıp kalbimizi temizleyeceğiz ya da inancımızı günaha uydurmaya çalışacağız.
İşte bu ikinci yol, imanın solmasına giden tehlikeli bir yoldur. Mesela Hz. Eyyûb Aleyhisselâm’ın kıssası, bedendeki acılardan çok, ruhî hastalıklarımıza tutulan bir aynadır.
Her günah, kalpte derin bir iz bırakır. Vesveselerle imanı sarsar. Ve bizi Allah’ı anmaktan, O’na yakınlaşmaktan alıkoyar.
Bediüzzaman Hazretleri, her günahın içinde küfre giden gizli bir yol barındırdığını söyler. Tıpkı küçücük bir çam tohumunun içinde koca bir ağacın saklandığı gibi; her günah da içinde bir küfür tohumu taşıyabilir. Bu tehlikeli yolculuk genellikle şöyle başlar:
İlk başta belki utana sıkıla işlenen günah, tekrarlandıkça sıradanlaşır. Bir alışkanlığa dönüşür. Tıpkı modern psikolojinin “davranışsal koşullanma” dediği gibi… Beyin bu eylemi normalleştirmeye başlar. Tekrarlanan davranışlar, zamanla kalıcı hâle gelir ve kişinin ahlakî hassasiyetini köreltir.
Ardından, günah adeta bir sevgiliye dönüşür. Kişi onu severek, isteyerek işlemeye başlar. Bir nevi “bağımlılık” oluşur. Beynin ödül merkezleri bu sahte hazzâ tutulur. Beyindeki ödül mekanizmaları, günahın getirdiği anlık hazzı pekiştirerek, kişiyi daha fazlasını aramaya iter.
Günahın Psikolojik Tuzakları: Rasyonalizasyon ve Bağımlılık
İşlediği günahın ağırlığından kurtulmak isteyen nefis, günahı günah olarak görmemeye başlar. Hatta azabını inkâra yönelir. Bu, “rasyonalizasyon” denen savunma mekanizmasıdır. Yani kendi kusurunu haklı çıkarma çabası…
Ve en acısı… Günah kalpte öyle bir yer kaplar ki, imana yer bırakmaz. İman çıkar. Küfür kalbe yerleşir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) bu durumu ne güzel ifade eder:
“Mümin, zina ederken mümin olarak zina etmez; hırsızlık yaparken mümin olarak hırsızlık yapmaz; içki içerken mümin olarak içki içmez.” (Buhârî, Eşribe, 1).
Bu, imanın o an için kalpten çekildiğinin, kalbin karanlığa gömüldüğünün bir işaretidir.
Günah, insanı öyle bir köşeye sıkıştırır ki, inkâr mekanizmaları devreye girer. Gizlice işlediği utandırıcı bir günahtan dolayı meleklerin varlığından rahatsız olan kişi; bu rahatsızlıktan kurtulmak için melekleri inkâr etme arzusuna kapılabilir.
Ahiret azabından korkan, cehennemin varlığını tüm benliğiyle yok saymak isteyebilir. Küçük bir şüphe kırıntısı bulsa; ona dört elle sarılır ve onu koca bir delil sanır.
Namazı terk eden birinin iç dünyası da böyledir. Küçük bir dünyevî âmirden azar işittiğinde üzülen insan, Ezel ve Ebed Sultanı’nın emirlerine karşı duyarsız kaldığında hissettiği o derin sıkıntıdan kurtulmak için nefsine “Acaba kulluk vazifem yok mu?” diye söyleyip endişelenebilir.
Bu endişe, zamanla Allah’ı inkâr etme arzusuna dönüşebilir. Kur’ân-ı Kerîm’in “Doğrusu onların kazandığı günahlar, birike birike kalplerini kaplayıp karartmıştır” (Mutaffifîn Sûresi, 14. Âyet) âyeti, bu psikolojik çöküşü ne kadar da net açıklar.
Günahı küçük görmek de nefsin büyük hilelerindendir. “Ben küçüğüm, günahım da küçük olur” der.
Oysa “Asıl bakılması gereken, kendisine karşı günah işlenen Zât’ın büyüklüğüdür.”
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de “Küçük görülen günahlardan sakının! Çünkü o (küçük günah)lar bir kimsede birikirler de neticede onu helâk ederler.” (*Ahmed bin Hanbel, I, 402-403; V, 331*) diye uyarmıştır.
Şirk, günahların en büyüğüdür. “Bir Allah var” demek kolaydır. Ama tüm mülkünü sebeplere bölüştürüp onlara dayanmak; Allah’ın ilmini ve iradesini görmezden gelmek; O’nun gönderdiği elçileri yok saymak… Bu, imanın hakikatinden nasip alamamaktır.
Bediüzzaman Hazretleri’nin o sarsıcı sözü: “İnkâr etmemek başkadır, imân etmek bütün bütün başkadır. Evet, kâinatta hiçbir zîşuur, kâinatın bütün eczâsı kadar şahitleri bulunan Hâlık-ı Zülcelâl’i inkâr edemez… Etse, bütün kâinat onu tekzip edeceği için susar, lâkayd kalır.”
“Fakat Ona iman etmek, Kur’ân-ı Azîmüşşânın ders verdiği gibi, O Hâlıkı, sıfatlarıyla, isimleriyle, umum kâinatın şehâdetine istinaden kalben tasdik etmek ve elçileriyle gönderdiği emirleri tanımak ve günah ve emre muhalefet ettiği vakit, kalben tevbe ve nedamet etmek iledir. Yoksa büyük günahları serbest işleyip istiğfar etmemek ve aldırmamak, o imandan hissesi olmadığına delildir. Her neyse…” (Emirdağ Lâhikası, 150. Mektup, s. 238).
Kâinatta hiçbir şey Allah’ı inkâr edemez, etse de kâinat onu yalanlar. Ama iman etmek; O’nu isimleriyle, sıfatlarıyla tanımak, emirlerine uymak, günah işlediğinde pişmanlıkla O’na dönmektir.
Günümüzde günahlar, eskiye nazaran çok daha dehşetli boyutlara ulaşabiliyor. Bir kişinin işlediği günah, radyo, televizyon, internet gibi medya araçlarıyla bir anda milyonlara ulaşabiliyor.
Bu durum, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) ahir zamanda bir şahsın hatalarının ve günahlarının dehşetli bir yekûn teşkil ettiğine dair rivayetlerinin sırrını açıklar. Medya, Allah’ın bir nimeti iken, nefsanî arzular onu şükrün aksine kullandığından, tokat yiyecektir.
Modern psikolojinin “sosyal öğrenme” teorisi bize, insanların gördüklerini taklit etme eğiliminde olduğunu söyler. Bu da günahların salgın gibi yayılmasına yol açar.
Gıybet: İmanı Yiyen Ateş
Günlük hayatımızın en sinsi ve yaygın günahlarından biri de gıybettir (dedikodu). Gıybet, gıybet edilenin hoşuna gitmeyecek bir şeyi arkasından söylemektir. “Olmayanı konuşmuyoruz!” savunması ne kadar boş bir bahane!..
Kur’ân-ı Kerîm, bu durumu yürek titreten bir âyetle anlatır: “Birbirinizin gıybetini yapmayın. Sizden biriniz, ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz.” (Hucurât Sûresi, 12. Âyet).
Gıybet, imanı yiyip bitiren bir ateştir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de “Muhakkak ki adam zina yapar da (sonra) tövbe eder; bunun üzerine Allah onun tövbesini kabul eder. Gıybet eden ise, sahibi (gıybet edilen) onu bağışlamadıkça, bağışlanmaz.” (*Taberânî, Evsat, no: 6586; Beyhakî, Şuab, 9/98-99*) diye uyarmıştır.
Büyük günahlar, imansızlıktan değil; hislerin, heveslerin, vehimlerin aklın ve kalbin önüne geçmesinden kaynaklanır. İnsan, anlık bir lezzeti, sonsuz bir mükâfata tercih edebilir. Fenalık ve hevesler yolu kolaydır. Çünkü tahribattır. Şeytanlar da insanı bu yola çabucak çekebilir.
Ama Yüce Kur’ân, müminleri sayısız kez uyarır ve teşvik eder. Günahın karanlığından çekip alır. Hayra yönlendirir. Günahın bu karanlık labirentinden çıkış yolları daima açıktır.
Bu fırtınalı çağda en büyük kuvvet, birbirimizin amel defterine hasenatlar yazdıran mânevî şirket düsturudur. Birbirimize destek olmak, dualarımızda ve ibadetlerimizde birbirimizi anmak, ihlâsla birleşmektir.
Hayatın gerçek lezzetini arayanlar için formül basittir: Hayatını imanla aydınlatmak, farzlarla süslemek ve günahlardan kaçınmakla korumak.
İman, kalbimizde sürekli bir mânevî yasakçı bırakır. Kötü düşünceler ve arzular baş gösterdiğinde; bu yasakçı onları kovar. Bu, psikolojideki “öz denetim” (self-regulation) yeteneğinin mânevî bir tezahürüdür.
Günahların insanda uyandırdığı utanma duygusu, onları terk etmeye giden ilk adımdır. Utanç, suçluyu pişmanlığa ve tövbeye sürükleyebilir.
Şeytanın şerrinden kurtulmanın yolu; nefsini suçlamak, kusurunu görmek, itiraf etmek, istiğfar etmek ve Allah’a sığınmaktır.
Nefis, adeta bir avukat gibi kendini savunarak kusursuz bir görüntü sergilerken, aslında baştan aşağı kusurlarla doludur.
Kusurunu görmemek, o kusurdan daha büyük bir kusurdur. Hazret-i Yûsuf’un (a.s.) “Yine de ben nefsimi temize çıkarmıyorum. Çünkü nefis daima kötülüğe sevk eder – Rabbimin merhamet ettikleri müstesna. Rabbim ise çok bağışlayıcı, çok merhamet edicidir” (Yûsuf Sûresi, 53. Âyet) sözü; nefsin aldatıcı yüzünü ortaya koyar.
Kur’ân-ı Kerîm’in en temel esaslarından biri takvâdır. Takvâ, yasaklardan ve günahlardan kaçınmaktır. Bu tehlikeli zamanlarda günahlara karşı en büyük zırhımız budur.
Allah Teâlâ buyurur: “Ey iman edenler! Allah’tan korkun ve doğru söz söyleyin ki Allah amellerinizi düzeltsin ve günahlarınızı bağışlasın.” (*Ahzâb Sûresi, 70-71. Âyetler*).
Az bir sâlih amel, bu zamanda çok hükmündedir. Çünkü haramı terk etmek vâciptir ve bir vâcibi işlemek, çok nâfile ibadetten daha faziletlidir.
Her an yüzlerce günahın kapımızı çaldığı bu devirde, takvâ niyetiyle günahlardan kaçınmak, yüzlerce sâlih amel işlemek gibidir.
Günaha düşen din kardeşlerimize gıyâben duâ etmek; onlara mânevî yardım eli uzatmaktır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) buyurdu: “Bir Müslüman, yanında bulunmayan bir din kardeşi için duâ ederse, mutlaka melek ona, aynı şeyler sana da verilsin, diye duâ eder.” (Müslim, Zikir 86; Ebû Dâvûd, Vitir 29).
Günahlar, insanın mânevî yolculuğundaki en büyük imtihanlardan biridir. Ama unutmayalım ki; duâ, tevbe ve istiğfar, bu karanlık tünelden çıkışın en parlak ışıklarıdır.
Allah, kullarının tövbesini daima kabul edendir: “De ki: ‘Ey kendi aleyhlerine haddi aşan kullarım! Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Şüphesiz Allah, bütün günahları bağışlar. Çünkü O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.’” (Zümer Sûresi, 53. Âyet).
Helâl dairesi geniştir, harama girmeye gerek yoktur. Allah’a kul ve asker olmak, tarifsiz bir şereftir. Vazifemiz, O’nun adına işlemek; O’nun hesabına vermek ve almak; O’nun izni ve kanunu dairesinde hareket etmektir.
Kusur ettiğimizde ise, pişmanlıkla O’na sığınmaktır. Unutmayalım ki, imansızlıkta hiçbir lezzet yoktur. Sadece elem, zulmet ve azap vardır.
Kalbimizdeki pası silkeleyip atmaya, ruhumuza yeniden can vermeye hazır mıyız?
