İnsanlar fıtraten medenidir ve bundan dolayı da toplu yaşamaya, emek ve sermayelerini değiştirmeye ve paylaşmaya ihtiyaç duyarlar. Bu, aralarında bir çeşit iş bölümü olur. Yaşamayı kolaylaştırır, ihtiyaçlarını karşılamayı hızlı ve ucuz olarak sağlar. Bir ekmeği yemek için birçok ellere muhtaçtır. Bunun hepsini kendisi yapmaya kalkarsa ömrü boyunca başka bir işle uğraşmaya vakit bulamayacaktır.
İttifakın Mahiyeti ve Kuralları
İttifak belli ölçüler dahilinde bir birlikteliktir. Hangi konuda ittifak ediliyorsa o konuda meydana gelen kurallara uymaktır. Kurallara uymadan birliktelik olmaz. Heva ve heveslerle ittifak sağlanmaz. Çünkü heva ve hevesin ölçüsü yoktur, sınırı yoktur. İttifak, doğru kuralların işletilmesi ile sağlanabilir. Yani ittifak, hak üzere sağlanabilir. Haksızlıklar üzerinde sağlanan ittifaklar, ittifak olmaz menfaat birliktelikleri olur.
Asıl Meseleler ve Teferruat Dengesi
İttifak, temel meselelerde olur. Teferruat meselelerde ittifak mümkün olmadığı gibi caiz de değildir. Ağacın gövdesinde birlik vardır, ancak dallara gelindiğinde orada ayrılıkların, farklılıkların olması gerekmektedir. Dal olacak, yaprak olacak, meyve olacaktır. Teferruatta birlik meyvesiz ve neticesiz kalmak demektir.
İnsanların değişik meslekleri vardır. Her insan kendi mesleğini sever ve sevmeli. Yoksa o meslekte devam etmesi düşünülemez. Mesleğini hak ve doğru olarak görmelidir. Ancak hak yalnız benim mesleğim, düşüncemdir, başkalarının meslek ve düşünceleri batıldır derse bu haksızlık olur. Mesleğim veya düşüncem haktır ve doğrudur demelidir. Hak yalnız benim mesleğim ve düşüncemdir, bunun dışında hak ve doğru yoktur demekten kaçınmalıdır.
Birlikten Doğan Güç
Temel meselelerde ittifaktan güç ve kuvvet doğar. Dört kere dört on altı ettiği gibi. Burada ne kadar çok sayı bir araya gelirse güç o kadar artar. Teferruat meselelerde ittifak ise, kesir sayılarının çarpımı gibidir. Burada meydana gelen birliktelikler bazen büyümekten çok küçülmeye vesile olabilir. Onun için asıl mesele temel konularda bir ve beraber olmak, teferruat meselelerde ise fıtratın akışına bırakmak daha uygundur.
“Müminler sadece kardeştirler. O halde ihtilaf eden kardeşlerinizin arasını düzeltin. Allah’a karşı gelmekten sakının ki O’nun merhametine nail olasınız.” (Hucurat Suresi 49/10)
Hayat, tevhid ve birlik cilvesindendir; nihayeti de vahdet ve tevhide gider.
“…insanlarda sıhhat ve istikàmet ile vahdet olmazsa; ziyàdeleşmekle, küçülür bozuk olur, kıymetsiz olur!..” (İlk Dönem Eserleri, e risale, s. 592 Haşiye 1)
